Overlevering naar Polen geweigerd vanwege gevaar cliënt

In Blog

De ontlading was groot toen de overleveringskamer van de rechtbank Amsterdam zojuist mijn cliënt meedeelde, dat hij niet naar Polen en evenmin naar Duitsland hoeft. 

Aan een maandenlange juridische strijd is hiermee eindelijk een einde gekomen. Een voor mij als advocaat tevens specialist in uit- en overleveringszaken best een bijzondere uitspraak, nu met name overleveringsverzoeken doorgaans vrijwel altijd worden toegestaan omdat de rechtbank bijna geen juridische mogelijkheden heeft dergelijke verzoeken te weigeren.
En tevens ook voor mij een opluchting, omdat deze zaak ook voor mij als advocaat inmiddels echt een soap was geworden.

Wat was er gebeurd. Jaren geleden is cliënt onderwerp geweest van een grootschalig onderzoek naar diefstal en heling van een criminele organisatie in zowel Duitsland als Polen. In dit onderzoek heeft cliënt verklaringen afgelegd niet alleen over zijn eigen rol maar ook die van de overige leden van de organisatie. In ruil hiervoor kreeg hij slechts een betrekkelijk kleine strafkorting in de Duitse strafzaak. De overige veroordeelde leden namen hem dit niet in dank af en hebben in de hiernavolgende jaren op verschillende manieren laten weten dat er een prijs op cliënts hoofd staat. Cliënt komt dan ook niet voor niets in een jarenlang durend getuigenprogramma terecht. Hij heeft hierdoor geen afscheid kunnen nemen van zijn stervende ouders, noch hun begrafenissen kunnen bijwonen. Zijn ouderlijk huis in Polen staat er al jarenlang verlaten en vervallen bij. Cliënt zit zijn jarenlange straf uit in Duitsland en blijft daar wonen.

Wat schetst echter cliënts verbazing: vele jaren later ontvangt Duitsland ineens uit het niets een overleveringsverzoek van Polen. Polen wil cliënt daar hebben omdat er nog een helingzaak zou open staan. De Duitse officier van justitie is hierover echter duidelijk in een schrijven aan de Poolse autoriteiten: niet alleen is die helingzaak al in het onderzoek betrokken in Duitsland waarna geseponeerd, oftewel er is sprake van ne bis in idem, maar bovendien is het voor cliënt ook na al die jaren nog veel te gevaarlijk om naar Polen af te reizen. Het verzoek wordt resoluut afgewezen en de Duitse advocaat verzekert cliënt ervan, dat hij zal zorgen dat de Poolse signalering wordt verwijderd.
Vreemd genoeg ontvangt echter ook Zwitserland niet lang daarna een overleveringsverzoek van de Poolse autoriteiten als cliënt daar tijdelijk verblijft.
Ook dit verzoek wordt al op politie niveau geweigerd, ook vanwege de veiligheid van cliënt.

Als cliënt echter in augustus 2017 in Nederland een weekendje wil stappen en zijn ID wordt gecontroleerd, wordt hij opnieuw aangehouden. U raadt het al: de signalering is er helemaal nog niet uit, Polen vraagt ook nu weer om diens overlevering. Let wel, dus voor een helingzaakje van 15 jaar geleden. In Nederland houdt de officier van justitie in tegenstelling tot de Duitse en Zwitserse echter wel voet bij stuk en cliënt gaat in overleveringsdetentie. De zaak wordt in oktober 2017 aan de rechtbank voorgelegd. Gezien het verdrag, de wet en de jurisprudentie, is de rechtbank zeer beperkt in haar mogelijkheden deze overlevering te weigeren. Het ne bis in idem verweer wordt verworpen, omdat de Duitse rechter formeel nimmer concreet over dit specifieke Poolse helingzaakje heeft geoordeeld. Dat sprake is van gevaar nu cliënt in een getuigenbeschermingsprogramma heeft gezeten voor ditzelfde onderzoek, neemt de rechtbank wel als een feit aan. Echter biedt de rechtbank de Poolse autoriteiten een termijn waarbinnen zij concreet antwoord dienen geven op een drietal vragen:

1. Zijn er maatregelen getroffen voor de veiligheid van client?
2. Zo ja: welke maatregelen?
3. Is zicht op de deelnemers van de organisatie die een gevaar kunnen vormen voor cliënt?

Ten eerst laten de Poolse autoriteiten de termijn verlopen waarbinnen zij dienen te reageren. De detentie van cliënt wordt hierop geschorst door de rechtbank, echter wordt hij onverwacht nog voor diens vrijlating aangehouden voor een ander overleveringsverzoek te weten een uit Duitsland. Nog een probleem erbij dus.

Het antwoord dat ik uiteindelijk ontvang van de Poolse autoriteiten is op zich uitgebreid echter in mijn optiek nog steeds onvoldoende concreet.
Het antwoord komt erop neer, dat de rechtbank die de strafzaak behandelt, danwel cliënt zelf bij de gevangenisdirecteur kan vragen om veiligheidsmaatregelen die nota bene beperkt zijn in duur. Als het nodig is zijn ze wel bereid client volledig in isolatie te plaatsen. Er is verder geen zicht op de organisatie die een gevaar zou vormen voor client.

Gelukkig lukt het ons om met behulp van een Duitse advocaat in ieder geval het Duitse verzoek ingetrokken te krijgen door borg te laten stellen met de belofte dat client direct na diens vrijlating naar Duitsland terugkeert. Cliënt wordt hierdoor ineens afgelopen vrijdag in de avond met maar 10 euro in zijn hand vanuit de gevangenis op straat gezet. Maar gelukkig is hij wel vrij!

Met dit gegeven ging ik vandaag samen met hem alsnog naar zitting om beide verzoeken behandeld te krijgen door de rechtbank. Zijn vrijheid betekende namelijk nog niet het einde van beide zaken.
De officier stelt op zitting voor zich niet-ontvankelijk te laten verklaren wat betreft het Duitse verzoek nu dit is ingetrokken.
Echter persisteert zij bij haar standpunt, dat voldoende veiligheidsmaatregelen beschikbaar zijn voor cliënt om naar Polen te kunnen worden overgeleverd.
Cliënt kan en zal volgens haar in Polen in isolatie worden geplaatst.

Ik formuleer voor de rechtbank mijn standpunt aldus dat de Poolse autoriteiten de termijn niet hebben benut voor het concreet beantwoorden van de vragen van de Amsterdamse rechtbank door concreet onderzoek te doen naar voornoemde organisatie en concrete maatregelen te treffen voor de veiligheid van cliënt. Daarnaast is het maar de vraag of een (langdurige) volledige isolatie van cliënt niet eveneens als een onmenselijke behandeling kan worden gezien op basis waarvan overlevering kan worden geweigerd.
Ik vraag de rechtbank om direct uitspraak te doen ten aanzien van beide verzoeken en deze beiden af te wijzen. Cliënt kan dan direct terugkeren naar Duitsland.

De rechtbank neemt vervolgens 10 minuten de tijd om te beraadslagen en doet hierop direct uitspraak. Het openbaar ministerie wordt niet-ontvankelijk verklaard in de zaak van het Duitse overleveringsverzoek. Ook wordt het OM niet-ontvankelijk verklaard in het Poolse overleveringsverzoek. De rechter legt duidelijk uit, dat er sprake is van gevaar voor cliënt en dat dit gevaar in principe is gedekt indien de Poolse autoriteiten maatregelen zouden hebben getroffen. De Poolse autoriteiten hebben in de visie van de rechtbank voldoende tijd gehad deze maatregelen te nemen en om de rechtbank hier concreet over te informeren, aan welke opdracht zij zich niet binnen de redelijke termijn hebben gehouden.

Cliënt mag dus naar huis! Oftewel naar Duitsland, het land dat inmiddels zijn thuis is geworden. Overmand door emoties krijg ik buiten de zittingszaal een soort groepshug van zijn vriendin en hem en ik heb nog nooit iemand zo snel de rechtbank zien verlaten. Ook ik keer opgelucht terug naar kantoor. De rest van de middag zal ik besteden aan de voorbereiding van een lastige zedenzaak morgen in Den Bosch.

Mr. Marielle van Essen,

in samenwerking met mr. Mike Jonk
Beiden werkzaam bij Van Essen Advocaten

Recent Posts

Laat een bericht achter